Brzechwa nie tylko dzieciom

Nie ma przesady w twierdzeniu, że jego wiersze i bajki zna naprawdę cała Polska. Już od co najmniej pół wieku rodzice przekazują swoim dzieciom, a dziadkowie wnuczkom, urzekające ciepło fantastycznych tekstów, które stworzył Jan Brzechwa. Postać niejednoznaczna, przez niektórych uważana za kontrowersyjną, a jednocześnie jeden z najwybitniejszych polskich bajkopisarzy w historii.

Poeta i prawnik

Naprawdę nazywał się Jan Wiktor Lesman. Przyszedł na świat w 1898 roku w miejscowości Żmerynka, leżącej na terenie dzisiejszej Ukrainy. Pseudonim artystyczny “Brzechwa”, oznaczający opierzoną końcówkę strzały, wymyślił jego brat stryjeczny, wybitny poeta Bolesław Leśmian. Przyszły artysta swą przyszłość wiązał jednak przede wszystkim z zawodem adwokata. Młody Lesman ukończył z powodzeniem studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim i rzeczywiście wkrótce stał się cenionym fachowcem w dziedzinie prawa autorskiego. Swą karierę rozwijał m.in. jako radca prawny Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych ZAiKS czy Spółdzielni Wydawniczej “Czytelnik”.

Kontrasty Jana Brzechwy

Przyszły poeta jako ochotnik wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, za udział w której został odznaczony Medalem Niepodległości. Po zwolnieniu z wojska rozpoczął współpracę z najsłynniejszymi polskimi kabaretami, stając się autorem skeczy m.in. dla Qui Pro Quo czy Czarnego Kota. Z drugiej strony, już w latach powojennych, ten były piłsudczyk pisywał również propagandowe teksty socrealistyczne, sławiące ówczesny ustrój i partię komunistyczną. Niejako na boku tych ogromnych sprzeczności wewnętrznych Brzechwy, równolegle powstawała jego literacka twórczość dla dzieci. Twórczość, do której sam poeta nie przywiązywał wielkiej wagi – a która paradoksalnie zapewniła mu nieśmiertelność.

Ezopowe tradycje

“Tańcowała igła z nitką”, pierwszy tom poezji dziecięcej Brzechwy, ukazał się jeszcze przed wojną. Na kolejne teksty nie trzeba było długo czekać. Brzechwa był twórcą bardzo płodnym i pisał nawet podczas okupacji. Część utworów, jak choćby “Baśń o korsarzu Palemonie” czy “Przygody Pchły Szachrajki”, była pisana wierszem. Inne, jak osławiona seria przygód Pana Kleksa, artysta stworzył prozą. Do najsłynniejszych utworów Jana Brzechwy należą m.in.
– Kaczka Dziwaczka
– Pan Drops i jego trupa
– Opowiedział dzięcioł sowie
– Na wyspach Bergamutach
– Szelmostwa lisa Witalisa
– Baśń o stalowym jeżu

Wierszy i bajek Brzechwy czas się właściwie nie ima. Emanująca z nich pogodna absurdalność, beztroski humor i mnóstwo pogodnego ciepła, niosą wartości niezmienne mimo upływu lat. Podczas lektury “Na straganie”, “Entliczek-pentliczek” czy “Za króla jelonka”, świat na powrót staje się prosty i serdeczny, a pełna uroku, lekko kpiąca nuta tych tekstów oraz nieposkromiona wyobraźnia Jana Brzechwy, dały im trwałe miejsce nie tylko w historii polskiej literatury, ale przede wszystkim w sercach kolejnych pokoleń dzieci.

Copyright © 2021